LUẬT DÂN SỐ 2025: BƯỚC NGOẶT KIẾN TẠO CHIẾN LƯỢC DÂN SỐ TRONG TÌNH HÌNH MỚI
Luật Dân số 2025 được Quốc hội thông qua đã đánh dấu một sự chuyển dịch tư duy pháp lý mang tính lịch sử: từ việc tập trung vào các biện pháp hành chính để "kế hoạch hóa gia đình" sang bảo đảm và tôn trọng "quyền sinh sản". Với hàng loạt chính sách đột phá về an sinh xã hội, y tế và nhà ở, đạo luật này được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán già hóa dân số và mức sinh thấp đang hiện hữu.
Dưới đây là những phân tích chi tiết về 05 nhóm chính sách trọng tâm tại Luật Dân số 2025.
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet
1. Trao quyền tự quyết: Vợ chồng được quyết định thời gian sinh con, số con
Một trong những thay đổi căn bản nhất của Luật Dân số 2025 là sự điều chỉnh về quyền và nghĩa vụ của các cặp vợ chồng. Nếu như trước đây, Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân và các văn bản hướng dẫn thường nhấn mạnh vào trách nhiệm thực hiện kế hoạch hóa gia đình với khuyến nghị "mỗi cặp vợ chồng chỉ nên có từ 1 đến 2 con", thì Điều 13 Luật Dân số 2025 đã tiếp cận theo hướng quyền con người hiện đại.
Cụ thể, pháp luật hiện hành trao quyền cho các cặp vợ chồng, cá nhân được quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh. Quyền này được thực hiện trên cơ sở bình đẳng, phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, và điều kiện kinh tế - xã hội của mỗi gia đình.
Đây không chỉ là sự nới lỏng về mặt cơ học mà là một giải pháp chính sách cấp thiết nhằm vực dậy mức sinh đang có xu hướng giảm sâu tại nhiều tỉnh thành, đồng thời khắc phục sự chênh lệch mức sinh giữa các vùng miền.
2. Đột phá về chế độ thai sản: Tăng thời gian nghỉ thai sản
Nhằm khuyến khích sinh đủ hai con, Luật Dân số 2025 (Điều 14 và Điều 30) đã sửa đổi, bổ sung các quy định của Bộ luật Lao động và Luật Bảo hiểm xã hội với những ưu đãi vượt trội chưa từng có:
- Đối với lao động nữ: Thời gian nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai được nâng lên 07 tháng (tăng 01 tháng so với quy định cũ là 06 tháng). Trường hợp sinh đôi trở lên, từ con thứ hai trở đi, người mẹ được nghỉ thêm 01 tháng cho mỗi con.
- Đối với lao động nam: Vai trò của người cha được luật hóa rõ nét hơn nhằm chia sẻ gánh nặng chăm sóc gia đình. Khi vợ sinh con thứ hai, lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc (tăng đáng kể so với mức cơ bản trước đây).
Chính sách này thể hiện sự thấu hiểu của nhà làm luật đối với áp lực chăm sóc con cái, tạo điều kiện tốt nhất về thời gian và sức khỏe cho người lao động khi quyết định mở rộng thành viên gia đình.
3. Chính sách "An cư": Ưu tiên Nhà ở xã hội cho gia đình 02 con
Tháo gỡ nút thắt về kinh tế và chỗ ở là trọng tâm của Điều 14 Luật Dân số 2025. Lần đầu tiên, tiêu chí về số con được đưa vào làm căn cứ ưu tiên trong chính sách nhà ở.
Theo đó, các cá nhân, hộ gia đình có từ 02 con đẻ trở lên sẽ thuộc đối tượng được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội. Bên cạnh đó, Nhà nước cũng cam kết hỗ trợ tài chính trực tiếp cho phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi, đặc biệt là tại các khu vực có mức sinh thấp hoặc vùng đồng bào dân tộc thiểu số rất ít người.
Quy định này được đánh giá là đòn bẩy kinh tế thiết thực, giúp các cặp vợ chồng trẻ yên tâm "an cư" để "lạc nghiệp" và nuôi dạy con cái.
4. "Thẻ đỏ" cho hành vi lựa chọn giới tính thai nhi
Trước thực trạng mất cân bằng giới tính khi sinh đang ở mức báo động, Luật Dân số 2025 áp dụng các chế tài nghiêm khắc để kiểm soát tình hình. Điều 6 và Điều 15 của Luật quy định rõ:
- Nghiêm cấm tuyệt đối: Mọi hành vi lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức.
- Chế tài xử lý: Bác sĩ, nhân viên y tế có hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi (trừ trường hợp phục vụ chẩn đoán bệnh do Bộ Y tế quy định) sẽ bị đình chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh.
Luật cũng yêu cầu cơ quan thống kê trung ương định kỳ công bố tình trạng mất cân bằng giới tính hằng năm. Đây là cơ sở dữ liệu quan trọng để Chính phủ và chính quyền địa phương đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời, xóa bỏ định kiến "trọng nam khinh nữ" ngay từ trong hương ước, quy ước cộng đồng.
5. Chiến lược thích ứng với già hóa dân số
Không chỉ tập trung vào mức sinh, Luật Dân số 2025 tại Điều 7 còn hoạch định chiến lược dài hạn cho một xã hội già hóa. Chính sách mới chuyển dịch từ việc "chăm sóc người già" đơn thuần sang mô hình "thích ứng chủ động":
- Phát triển y tế lão khoa: Xây dựng mạng lưới bệnh viện lão khoa, chuyên khoa lão tại các bệnh viện đa khoa.
- Kinh tế người cao tuổi: Khuyến khích người cao tuổi tham gia khởi nghiệp, chuyển đổi số; hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất hàng hóa, dịch vụ dành riêng cho người cao tuổi.
- An sinh xã hội: Phát triển bảo hiểm chăm sóc dài hạn và ưu tiên đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực lão khoa.
Lời kết
Luật Dân số 2025 không chỉ là một văn bản quy phạm pháp luật mà còn là một thông điệp mạnh mẽ về sự đổi mới tư duy quản lý nhà nước. Bằng việc tôn trọng quyền tự quyết của người dân song hành với các gói hỗ trợ kinh tế - xã hội thiết thực, Luật mới hứa hẹn sẽ tạo ra môi trường thuận lợi để nâng cao chất lượng dân số, đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Nguồn tham khảo: Luật Dân số 2025, Bộ luật Lao động 2019 (sửa đổi), Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (sửa đổi).
Liên hệ ngay để được Luật sư, Chuyên viên pháp lý hỗ trợ kịp thời:
- CÔNG TY LUẬT TNHH SAO VIỆT -
"Sự bảo hộ hoàn hảo trong mọi quan hệ pháp luật"
Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900 6243
Địa chỉ tư vấn trực tiếp: Số 525B Lạc Long Quân, P. Xuân La, Q. Tây Hồ, Hà Nội
Gửi thư tư vấn hoặc yêu cầu dịch vụ qua Email: congtyluatsaoviet@gmail.com
