Trong bối cảnh chi phí nuôi con, nhà ở và áp lực việc làm ngày càng lớn, quyết định sinh con của nhiều gia đình chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố kinh tế và xã hội. Trước thực tế mức sinh có xu hướng giảm tại một số địa phương, Luật Dân số 2025 đã đưa ra nhiều chính sách nhằm hỗ trợ người dân sinh và nuôi con, hướng tới duy trì mức sinh thay thế bền vững.
1. Mức sinh thay thế là gì?
Theo khoản 7 Điều 2 Luật Dân số 2025, mức sinh thay thế là mức sinh tính bình quân mỗi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ sinh 2,1 con.
Có thể hiểu, 2,1 con/phụ nữ là mức sinh được sử dụng làm căn cứ để đánh giá khả năng duy trì quy mô dân số trong dài hạn. Khi mức sinh được duy trì quanh mức thay thế, dân số về cơ bản có điều kiện duy trì tương đối ổn định qua các thế hệ, trong điều kiện các yếu tố khác không có biến động lớn.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ mức sinh thay thế là một chỉ tiêu dân số, không phải nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với mỗi cá nhân. Pháp luật không yêu cầu mỗi phụ nữ phải sinh 2,1 con.
Theo khoản 1 Điều 13 Luật Dân số 2025, mỗi cá nhân, cặp vợ chồng được quyết định thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, thu nhập và khả năng nuôi dạy con trên cơ sở bình đẳng.
Như vậy, chính sách duy trì mức sinh thay thế phải được thực hiện trên cơ sở tôn trọng quyền tự quyết về sinh sản của cá nhân và gia đình, đồng thời tạo ra các điều kiện kinh tế - xã hội thuận lợi để người dân có thể thực hiện mong muốn sinh con.
2. Tăng thời gian nghỉ khi sinh con thứ hai
Một trong những chính sách đáng chú ý của Luật Dân số 2025 là việc tăng thời gian nghỉ thai sản đối với trường hợp sinh con thứ hai.
Theo Điều 14 Luật Dân số 2025, khi sinh con thứ hai, lao động nữ được nghỉ thai sản 07 tháng, trong khi lao động nam có vợ sinh con được nghỉ 10 ngày làm việc.
Chính sách này có ý nghĩa ở nhiều khía cạnh.
Thứ nhất, việc tăng thời gian nghỉ giúp người mẹ có thêm thời gian phục hồi sức khỏe sau sinh và chăm sóc trẻ sơ sinh. Đây là giai đoạn trẻ cần được chăm sóc đặc biệt, đồng thời người mẹ phải đối mặt với nhiều thay đổi về sức khỏe và sinh hoạt.
Thứ hai, việc quy định thời gian nghỉ đối với lao động nam có vợ sinh con thể hiện sự chia sẻ trách nhiệm chăm sóc con giữa cha và mẹ. Việc người cha có thêm thời gian hỗ trợ vợ sau sinh có thể góp phần giảm áp lực chăm sóc con đối với lao động nữ.
Thứ ba, từ góc độ chính sách dân số, việc giảm bớt áp lực về chăm sóc trẻ sau khi sinh con thứ hai có thể góp phần tạo điều kiện để các gia đình cân nhắc việc sinh thêm con.
Tuy nhiên, quyền nghỉ thai sản và chế độ hưởng trong thời gian nghỉ vẫn cần được thực hiện đồng bộ với các quy định của pháp luật về lao động và bảo hiểm xã hội.
3. Hỗ trợ tài chính khi sinh con
Bên cạnh chính sách về thời gian nghỉ, Luật Dân số 2025 còn đặt ra chính sách hỗ trợ tài chính đối với một số nhóm phụ nữ.
Theo Điều 14, các nhóm được định hướng hỗ trợ gồm:
- Phụ nữ thuộc dân tộc thiểu số rất ít người;
- Phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế;
- Phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi.
Việc thiết kế chính sách theo từng nhóm đối tượng cho thấy Nhà nước hướng tới việc tập trung nguồn lực vào những nhóm và địa phương cần được hỗ trợ để cải thiện mức sinh.
Đặc biệt, chính sách đối với phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi có thể được nhìn nhận trong mối liên hệ với xu hướng kết hôn và sinh con muộn. Khi độ tuổi sinh con ngày càng cao, thời gian và khả năng sinh thêm con của một số gia đình cũng có thể bị ảnh hưởng.
Tuy nhiên, cần lưu ý về thời điểm áp dụng. Theo quy định chuyển tiếp của Luật Dân số 2025, chính sách hỗ trợ tài chính đối với phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế và phụ nữ sinh đủ 02 con trước 35 tuổi có hiệu lực từ ngày 01/01/2027.
Mức hỗ trợ, đối tượng cụ thể, điều kiện và thủ tục thực hiện cần được xác định theo các quy định hướng dẫn có liên quan.
4. Ưu tiên về nhà ở và hỗ trợ người dân nuôi con
Một trong những yếu tố có ảnh hưởng lớn đến quyết định sinh con là điều kiện nhà ở và chi phí nuôi dạy trẻ. Vì vậy, chính sách dân số không chỉ dừng lại ở hỗ trợ trực tiếp khi sinh mà còn được kết hợp với chính sách nhà ở và an sinh xã hội.
Luật Dân số 2025 quy định người có từ 02 con đẻ trở lên được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở.
Quy định này hướng tới việc hỗ trợ các gia đình có nhiều con trong việc tiếp cận nhà ở, đặc biệt đối với những người có nhu cầu về nhà ở xã hội.
Tuy nhiên, cần hiểu rằng “được ưu tiên” không đồng nghĩa với “đương nhiên được mua hoặc thuê nhà ở xã hội”. Người có nhu cầu vẫn phải đáp ứng các điều kiện theo pháp luật về nhà ở và thực hiện thủ tục theo quy định.
Ngoài nhà ở, Điều 7 Luật Dân số 2025 còn định hướng hỗ trợ người dân thông qua các chính sách về lao động, việc làm, tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, trợ cấp, giáo dục và chăm sóc sức khỏe.
Như vậy, Nhà nước đang tiếp cận vấn đề mức sinh theo hướng tạo dựng một môi trường thuận lợi hơn cho việc sinh con và nuôi con, thay vì chỉ tập trung vào việc vận động người dân sinh thêm con.
* Kết luận: Luật Dân số 2025 xác định 2,1 con/phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ là mức sinh thay thế, nhưng đây là chỉ tiêu phục vụ hoạch định chính sách chứ không phải nghĩa vụ bắt buộc đối với mỗi gia đình.
Để hướng tới mức sinh thay thế bền vững, Nhà nước triển khai nhiều nhóm giải pháp, từ tăng thời gian nghỉ khi sinh con thứ hai, hỗ trợ tài chính cho một số nhóm phụ nữ, ưu tiên nhà ở xã hội cho người có từ hai con trở lên đến các chính sách về việc làm, y tế, giáo dục và an sinh xã hội.
Điểm đáng chú ý là chính sách dân số đang chuyển từ cách tiếp cận đơn thuần về số lượng sang cách tiếp cận toàn diện hơn: tạo điều kiện để người dân có thể sinh con, nuôi con và bảo đảm chất lượng cuộc sống của gia đình, đồng thời hướng tới duy trì mức sinh thay thế phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn.
Liên hệ ngay để được Luật sư, Chuyên viên pháp lý hỗ trợ kịp thời:
- CÔNG TY LUẬT TNHH SAO VIỆT -
"Sự bảo hộ hoàn hảo trong mọi quan hệ pháp luật"
Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900 6243
Địa chỉ tư vấn trực tiếp: Số 525 đường Lạc Long Quân, P. Tây Hồ, TP. Hà Nội
Gửi thư tư vấn hoặc yêu cầu dịch vụ qua Email: congtyluatsaoviet@gmail.com
