Những năm gần đây, việc thu phí bản quyền âm nhạc tại các quán cà phê, nhà hàng, khách sạn, spa, phòng gym hay cửa hàng kinh doanh tiếp tục là chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm. Không ít chủ cơ sở cho rằng họ chỉ mở nhạc từ YouTube, Spotify hoặc Apple Music để tạo không gian thư giãn cho khách, không bán nhạc hay tổ chức biểu diễn nên sẽ không phải trả tiền bản quyền.
Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, việc sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh không đơn giản như nhiều người vẫn nghĩ. Trong nhiều trường hợp, việc mở nhạc phục vụ khách hàng có thể làm phát sinh nghĩa vụ xin phép hoặc trả tiền quyền tác giả, quyền liên quan theo quy định của pháp luật.
1. Căn cứ pháp lý
Việc sử dụng tác phẩm âm nhạc trong hoạt động kinh doanh hiện được điều chỉnh chủ yếu bởi:
- Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung các năm 2009, 2019 và 2022;
- Nghị định số 17/2023/NĐ-CP ngày 26/4/2023 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan;
- Nghị định số 131/2013/NĐ-CP ngày 16/10/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan (được sửa đổi, bổ sung).
Theo khoản 7 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo hoặc sở hữu.
Theo Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ, chủ sở hữu quyền tác giả có quyền tài sản, bao gồm:
- Biểu diễn tác phẩm trước công chúng;
- Truyền đạt tác phẩm đến công chúng bằng phương tiện hữu tuyến, vô tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào khác;
- Cho phép tổ chức, cá nhân khác khai thác các quyền này và nhận tiền nhuận bút, thù lao hoặc các lợi ích vật chất khác.
Ngoài quyền tác giả, Điều 29, Điều 30 và Điều 31 Luật Sở hữu trí tuệ còn quy định quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức phát sóng (quyền liên quan).
Đặc biệt, Điều 33 Luật Sở hữu trí tuệ quy định việc sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố trong hoạt động kinh doanh, thương mại có thể phát sinh nghĩa vụ trả tiền quyền liên quan theo quy định của pháp luật.
2. Mở nhạc tại quán cà phê có phải trả tiền bản quyền?
Đối với quán cà phê, nhà hàng, khách sạn, spa, phòng gym hoặc các cơ sở kinh doanh khác, việc mở nhạc nhằm tạo không gian phục vụ khách hàng thường được xem là hoạt động sử dụng tác phẩm trong môi trường kinh doanh.
Do đó, tùy từng trường hợp cụ thể, chủ cơ sở có thể phải:
- Xin phép chủ sở hữu quyền tác giả;
- Trả tiền sử dụng quyền tác giả hoặc quyền liên quan theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ.
Việc có phát sinh nghĩa vụ thanh toán hay không còn phụ thuộc vào loại tác phẩm, bản ghi âm được sử dụng, hình thức khai thác, phạm vi sử dụng cũng như các thỏa thuận cấp phép giữa các chủ thể có quyền.
3. Mua Spotify Premium hoặc YouTube Premium có được mở tại quán?
Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến hiện nay.
Khoản phí người dùng thanh toán cho Spotify Premium, YouTube Premium, Apple Music hoặc các nền tảng nghe nhạc trực tuyến khác chủ yếu là phí sử dụng dịch vụ dành cho mục đích cá nhân theo điều khoản của từng nền tảng.
Việc trả phí này không đồng nghĩa với việc người dùng được cấp quyền phát nhạc công khai tại quán cà phê hoặc địa điểm kinh doanh.
Vì vậy, dù đã mua gói Premium, cơ sở kinh doanh vẫn cần xem xét quy định của Luật Sở hữu trí tuệ và điều khoản sử dụng của từng nền tảng để xác định nghĩa vụ pháp lý của mình.
4. Không phải bất kỳ đơn vị nào cũng có quyền thu phí
Theo Điều 56 Luật Sở hữu trí tuệ, tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan chỉ được cấp phép và thu tiền khi được chủ sở hữu quyền ủy quyền hợp pháp.
Do đó, khi nhận được yêu cầu thanh toán phí bản quyền, chủ cơ sở kinh doanh nên yêu cầu đơn vị thu phí cung cấp:
- Văn bản ủy quyền của chủ sở hữu quyền;
- Danh mục tác phẩm hoặc bản ghi âm thuộc phạm vi quản lý;
- Phạm vi đại diện;
- Căn cứ pháp lý của việc yêu cầu thanh toán.
Việc kiểm tra đầy đủ hồ sơ sẽ giúp doanh nghiệp tránh ký hợp đồng hoặc thanh toán cho tổ chức không có thẩm quyền.
5. Không trả tiền bản quyền có bị xử phạt?
Nếu việc sử dụng âm nhạc thuộc trường hợp pháp luật yêu cầu phải xin phép hoặc trả tiền nhưng tổ chức, cá nhân vẫn cố tình khai thác mà không thực hiện nghĩa vụ thì có thể bị xử lý theo quy định.
Theo Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ, chủ thể quyền có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm, yêu cầu xin lỗi, cải chính công khai, yêu cầu bồi thường thiệt hại hoặc yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý hành vi vi phạm.
Theo Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ, Tòa án có thể áp dụng các biện pháp dân sự như buộc chấm dứt hành vi xâm phạm, buộc bồi thường thiệt hại hoặc thực hiện các nghĩa vụ dân sự khác.
Bên cạnh đó, người vi phạm còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định số 131/2013/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung) với mức xử phạt tương ứng tính chất và mức độ vi phạm.
6. Góc nhìn của luật sư
Điều quan trọng không phải là "đóng hay không đóng", mà là xác định rõ:
- Việc sử dụng âm nhạc của cơ sở có thuộc trường hợp phải xin phép hoặc trả tiền theo quy định của pháp luật hay không;
- Đơn vị yêu cầu thu phí có thực sự được chủ sở hữu quyền ủy quyền hợp pháp hay không.
Trên thực tế, mỗi trường hợp sử dụng âm nhạc có thể liên quan đến nhiều loại quyền khác nhau. Vì vậy, trước khi ký hợp đồng hoặc thanh toán, doanh nghiệp nên rà soát kỹ căn cứ pháp lý, phạm vi sử dụng âm nhạc tại cơ sở và tham khảo ý kiến luật sư khi cần thiết.
Kết luận
Việc bảo vệ quyền tác giả và quyền liên quan là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh nền kinh tế sáng tạo ngày càng phát triển. Tuy nhiên, hoạt động thu phí bản quyền cũng phải được thực hiện đúng quy định của pháp luật, đúng chủ thể có quyền và đúng phạm vi được ủy quyền.
Đối với các hộ kinh doanh và doanh nghiệp, việc chủ động tìm hiểu quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, sử dụng nguồn nhạc hợp pháp và kiểm tra đầy đủ căn cứ pháp lý của đơn vị yêu cầu thu phí sẽ giúp hạn chế rủi ro pháp lý, tránh các tranh chấp không đáng có, đồng thời góp phần xây dựng môi trường kinh doanh văn minh, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ.
Liên hệ ngay để được Luật sư, Chuyên viên pháp lý hỗ trợ kịp thời:
- CÔNG TY LUẬT TNHH SAO VIỆT -
"Sự bảo hộ hoàn hảo trong mọi quan hệ pháp luật"
Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900 6243
Địa chỉ tư vấn trực tiếp: Số 525 đường Lạc Long Quân, P. Tây Hồ, TP. Hà Nội
Gửi thư tư vấn hoặc yêu cầu dịch vụ qua Email: congtyluatsaoviet@gmail.com
