Thừa kế là chế định quan trọng của pháp luật dân sự, bảo đảm quyền thụ hưởng tài sản hợp pháp của cá nhân sau khi người để lại di sản qua đời. Trong trường hợp không có di chúc hoặc thuộc các trường hợp luật định, di sản được phân chia theo pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi của những người thừa kế và hạn chế tranh chấp phát sinh. Để thực hiện thủ tục đúng quy định, người thừa kế cần xác định chính xác phạm vi di sản, hàng thừa kế, quyền hưởng di sản, đồng thời tuân thủ trình tự công chứng và đăng ký sang tên tài sản theo quy định hiện hành.
I. CÁC TRƯỜNG HỢP ÁP DỤNG THỪA KẾ THEO PHÁP LUẬT
Theo Điều 649 và Điều 650 Bộ luật Dân sự năm 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng khi người chết không để lại di chúc; di chúc không hợp pháp; người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được chỉ định hưởng di sản không còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế; hoặc những người được chỉ định không có quyền hưởng hay từ chối nhận di sản theo quy định.
Ngoài ra, thừa kế theo pháp luật còn áp dụng đối với phần di sản không được định đoạt trong di chúc, phần liên quan đến nội dung di chúc không có hiệu lực hoặc phần liên quan đến người được chỉ định hưởng di sản nhưng không thể thụ hưởng theo quy định pháp luật.
Như vậy, việc phân chia di sản theo pháp luật có thể áp dụng đối với toàn bộ hoặc một phần di sản, tùy từng trường hợp cụ thể.
II. HÀNG THỪA KẾ VÀ NGUYÊN TẮC PHÂN CHIA DI SẢN
Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015, người thừa kế theo pháp luật được chia thành ba hàng:
- Hàng thừa kế thứ nhất: Vợ, chồng; cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi; con đẻ, con nuôi của người chết.
- Hàng thừa kế thứ hai: Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại; anh, chị, em ruột; cháu ruột mà người chết là ông hoặc bà.
- Hàng thừa kế thứ ba: Cụ nội, cụ ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô, dì; chắt ruột mà người chết là cụ nội hoặc cụ ngoại.
Việc phân chia tuân thủ nguyên tắc: những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau; người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng nếu không còn ai ở hàng trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản theo quy định.
Theo Điều 652 Bộ luật Dân sự năm 2015, thừa kế thế vị được áp dụng khi con của người để lại di sản chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản. Khi đáp ứng điều kiện luật định, cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của mình đáng lẽ được hưởng nếu còn sống; trường hợp cháu cũng chết trước hoặc cùng thời điểm thì chắt có thể được hưởng theo quy định.
Trước khi chia, cần xác định chính xác tài sản thuộc quyền sở hữu của người chết, phân biệt tài sản riêng với phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung, đồng thời xem xét nghĩa vụ tài sản do người chết để lại.
III. QUY TRÌNH 5 BƯỚC PHÂN CHIA DI SẢN THỪA KẾ
Thủ tục công chứng văn bản thừa kế được thực hiện theo Luật Công chứng năm 2024 và các quy định liên quan, với trình tự cơ bản như sau:
Bước 1. Chuẩn bị hồ sơ
Người thừa kế chuẩn bị giấy chứng tử; giấy tờ tùy thân; giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn hoặc tài liệu chứng minh quan hệ thừa kế; giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản, sổ tiết kiệm hoặc giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản khác; di chúc nếu có; cùng văn bản yêu cầu công chứng và các tài liệu liên quan.
Thành phần hồ sơ cụ thể phụ thuộc vào loại di sản, quan hệ thừa kế và tình trạng pháp lý của từng trường hợp.
Bước 2. Thẩm tra hồ sơ
Công chứng viên kiểm tra tính hợp pháp của giấy tờ, xác định người thừa kế, phạm vi di sản, quyền sở hữu tài sản và các vấn đề pháp lý liên quan. Trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ hoặc có tình tiết chưa rõ, người yêu cầu có thể phải bổ sung tài liệu, xác minh thông tin theo yêu cầu hợp pháp.
Bước 3. Niêm yết việc tiếp nhận công chứng
Tổ chức hành nghề công chứng thực hiện niêm yết theo đúng địa điểm, thời hạn và trình tự quy định tại Luật Công chứng năm 2024 và văn bản hướng dẫn thi hành. Nếu phát sinh khiếu nại, tố cáo hoặc tranh chấp, việc giải quyết hồ sơ phải được xem xét theo quy định pháp luật.
Bước 4. Lập và công chứng văn bản thừa kế
Tùy trường hợp, người thừa kế lập văn bản khai nhận di sản hoặc văn bản thỏa thuận phân chia di sản. Các bên cần kiểm tra thông tin nhân thân, tài sản, phần di sản được hưởng và nghĩa vụ liên quan trước khi ký. Công chứng viên kiểm tra điều kiện công chứng và hoàn tất thủ tục theo quy định.
Bước 5. Thực hiện nghĩa vụ tài chính và sang tên tài sản
Sau khi có văn bản thừa kế hợp lệ, người nhận di sản thực hiện thủ tục đăng ký sang tên tại cơ quan có thẩm quyền đối với tài sản phải đăng ký. Hồ sơ thường gồm văn bản thừa kế đã công chứng, giấy tờ tài sản, giấy tờ nhân thân và các tờ khai, tài liệu liên quan theo quy định.
Cần lưu ý, công chứng văn bản thừa kế và đăng ký sang tên là hai thủ tục khác nhau. Hoàn tất công chứng chưa đồng nghĩa với việc đã hoàn thành đăng ký quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng tài sản.
IV. PHÍ, THUẾ VÀ NHỮNG LƯU Ý PHÁP LÝ
Chi phí thực hiện có thể bao gồm phí công chứng, thù lao công chứng, chi phí xác minh và các khoản phí, lệ phí đăng ký tài sản. Phí công chứng được xác định theo quy định hiện hành, trong đó có Thông tư số 257/2016/TT-BTC và các văn bản sửa đổi, bổ sung có liên quan.
Đối với thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ, người nhận thừa kế cần kiểm tra điều kiện miễn, giảm theo quy định áp dụng cho từng trường hợp; không phải mọi trường hợp nhận di sản đều mặc nhiên được miễn nghĩa vụ tài chính.
Trong quá trình thực hiện, người thừa kế cần lưu ý:
- Xác định đầy đủ người có quyền hưởng di sản: Tránh bỏ sót người thừa kế, dẫn đến nguy cơ phát sinh tranh chấp và ảnh hưởng đến quá trình phân chia tài sản.
- Làm rõ tài sản riêng và tài sản chung: Đối với tài sản chung của vợ chồng hoặc tài sản thuộc sở hữu chung với người khác, cần xác định chính xác phần tài sản thuộc quyền sở hữu của người chết.
- Xem xét nghĩa vụ tài sản: Việc phân chia di sản cần tính đến nghĩa vụ tài sản do người chết để lại theo quy định pháp luật.
- Không tự ý định đoạt tài sản: Cần làm rõ quyền thừa kế và hoàn thành các thủ tục pháp lý cần thiết trước khi thực hiện giao dịch đối với tài sản.
- Giải quyết tranh chấp đúng trình tự: Nếu không thống nhất về di chúc, hàng thừa kế, phạm vi di sản hoặc tỷ lệ hưởng, các bên có thể thương lượng hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết theo thẩm quyền.
Luật Sao Việt hỗ trợ tư vấn các vấn đề pháp lý về thừa kế, rà soát hồ sơ, hướng dẫn thủ tục khai nhận và thỏa thuận phân chia di sản, công chứng văn bản thừa kế, đăng ký sang tên tài sản và hỗ trợ giải quyết tranh chấp thừa kế theo quy định pháp luật.
-
Liên hệ ngay để được Luật sư, Chuyên viên pháp lý hỗ trợ kịp thời:
- CÔNG TY LUẬT TNHH SAO VIỆT -
"Sự bảo hộ hoàn hảo trong mọi quan hệ pháp luật"Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900 6243
Địa chỉ tư vấn trực tiếp: Số 525 đường Lạc Long Quân, P. Tây Hồ, TP. Hà Nội
Gửi thư tư vấn hoặc yêu cầu dịch vụ qua Email: congtyluatsaoviet@gmail.com
