Việc thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép để thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh đang đặt ra nhiều vấn đề pháp lý đáng quan tâm. Người bị mạo danh có thể phải mất thời gian giải trình với cơ quan thuế, xác minh tư cách người đại diện theo pháp luật hoặc xử lý các thủ tục liên quan đến doanh nghiệp mà mình không thực sự thành lập, điều hành.
Theo thông tin được báo Dân trí dẫn từ Bộ Tài chính, cơ quan chức năng đã tiếp nhận khoảng 4.000 trường hợp phản ánh về việc thông tin cá nhân bị mạo danh để thành lập tổ chức, doanh nghiệp mà người có thông tin không biết.
Vậy, hành vi mạo danh thành lập doanh nghiệp có thể bị xử lý như thế nào? Người thực hiện hành vi có thể phải đối mặt với những mức phạt nào? Và người bị mạo danh cần làm gì để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình?
1. Mạo danh thành lập doanh nghiệp có thể dẫn đến những rủi ro gì?
Việc sử dụng trái phép thông tin cá nhân để đăng ký doanh nghiệp có thể xuất phát từ nhiều mục đích khác nhau, chẳng hạn như che giấu người thực sự điều hành doanh nghiệp, thực hiện hành vi lừa đảo, trốn thuế hoặc mua bán hóa đơn trái phép.
Tùy từng trường hợp, người bị mạo danh có thể gặp phải những vấn đề sau:
- Về đăng ký kinh doanh: Thông tin cá nhân bị sử dụng trong hồ sơ với tư cách chủ sở hữu, thành viên góp vốn, người đại diện theo pháp luật hoặc chủ hộ kinh doanh.
- Về nghĩa vụ thuế: Người bị mạo danh có thể nhận được thông báo thuế, yêu cầu giải trình hoặc được đề nghị phối hợp xác minh hoạt động của doanh nghiệp.
- Về giao dịch và trách nhiệm pháp lý: Cơ quan chức năng có thể cần xác minh chữ ký, hồ sơ, tài khoản ngân hàng, chữ ký số và người thực tế thực hiện các giao dịch.
- Về quyền nhân thân: Việc thu thập, sử dụng dữ liệu cá nhân trái pháp luật có thể xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người có thông tin.
Cần nhấn mạnh rằng, việc tên một người xuất hiện trong hồ sơ đăng ký doanh nghiệp không đồng nghĩa với việc người đó đương nhiên phải chịu trách nhiệm về mọi hoạt động, khoản nợ hoặc nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp. Trách nhiệm phải được xác định dựa trên hồ sơ, chứng cứ, vai trò thực tế và quy định pháp luật áp dụng cho từng trường hợp.
2. Các khung xử phạt hành chính có thể áp dụng
Tùy hành vi cụ thể, người sử dụng trái phép thông tin cá nhân hoặc thực hiện kê khai gian dối trong hồ sơ đăng ký doanh nghiệp có thể bị xử phạt vi phạm hành chính.
- Sử dụng trái phép thông tin cá nhân: Theo điểm e khoản 3 Điều 96 Nghị định 174/2026/NĐ-CP, hành vi thu thập, xử lý và sử dụng thông tin của tổ chức, cá nhân khác mà không được đồng ý hoặc sai mục đích theo quy định có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng. Việc áp dụng cần căn cứ đúng hành vi vi phạm và điều kiện xử phạt theo quy định.
- Kê khai không trung thực, không chính xác trong hồ sơ đăng ký doanh nghiệp: Theo quy định sửa đổi tại Nghị định 288/2026/NĐ-CP, hành vi kê khai không trung thực, không chính xác các nội dung thuộc phạm vi điều chỉnh có thể bị phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 70 triệu đồng.
- Sử dụng hồ sơ hoặc giấy tờ giả mạo: Tùy tính chất vi phạm, người thực hiện có thể bị xử phạt hành chính theo quy định tương ứng, đồng thời hồ sơ hoặc giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp có thể bị xử lý, thu hồi khi đáp ứng các căn cứ và trình tự pháp luật quy định.
Mức phạt cụ thể còn phụ thuộc vào hành vi, chủ thể vi phạm, tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ và quy định áp dụng tại thời điểm xử lý. Không nên mặc nhiên cộng các mức phạt nêu trên thành một khoản tiền chung cho mọi vụ việc.
3. Các khung hình phạt hình sự có thể phải đối mặt
Không phải mọi trường hợp sử dụng thông tin cá nhân trái phép để thành lập doanh nghiệp đều cấu thành tội phạm. Tuy nhiên, nếu hành vi đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự, người thực hiện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về một hoặc nhiều tội danh tương ứng.
- Tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả
Theo Điều 341 Bộ luật Hình sự, người làm giả con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ khác của cơ quan, tổ chức, hoặc sử dụng tài liệu giả để thực hiện hành vi trái pháp luật, có thể bị xử lý như sau:
- Khung cơ bản: Phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 100 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 2 năm.
- Khung tăng nặng: Phạt tù từ 2 năm đến 5 năm nếu thuộc các trường hợp luật định, chẳng hạn có tổ chức, phạm tội nhiều lần hoặc sử dụng tài liệu giả để thực hiện tội phạm nghiêm trọng.
- Khung cao nhất: Phạt tù từ 3 năm đến 7 năm nếu thuộc các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng được quy định tại khoản 3 Điều 341.
Không phải mọi trường hợp khai sai thông tin đều cấu thành tội danh này. Cơ quan tiến hành tố tụng cần xác định có hành vi làm giả hoặc sử dụng tài liệu giả và các dấu hiệu pháp lý liên quan.
- Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông
Theo Điều 288 Bộ luật Hình sự, người thực hiện hành vi đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin trên mạng máy tính, mạng viễn thông có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng các điều kiện luật định.
- Khung cơ bản: Phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.
- Khung tăng nặng: Phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 2 năm đến 7 năm nếu thuộc một trong các trường hợp luật định, như có tổ chức, thu lợi bất chính từ 200 triệu đồng trở lên hoặc gây thiệt hại từ 500 triệu đồng trở lên.
- Hình phạt bổ sung: Có thể bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 200 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 năm đến 5 năm.
Việc áp dụng Điều 288 phải dựa trên các dấu hiệu cấu thành tội phạm cụ thể; không thể chỉ dựa vào việc thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép để kết luận người thực hiện đã phạm tội này.
- Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Nếu người mạo danh sử dụng doanh nghiệp để đưa ra thông tin gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác, hành vi có thể bị xem xét theo Điều 174 Bộ luật Hình sự.
- Khung cơ bản: Cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm, khi đáp ứng điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự.
- Khung tăng nặng: Phạt tù từ 2 năm đến 7 năm; các khung tiếp theo có thể từ 7 năm đến 15 năm hoặc từ 12 năm đến 20 năm tùy giá trị tài sản và tình tiết luật định.
- Khung cao nhất: Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng theo khoản 4 Điều 174.
Việc thành lập doanh nghiệp bằng thông tin mạo danh chưa tự động cấu thành tội lừa đảo. Cơ quan có thẩm quyền phải chứng minh hành vi gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản và các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự khác.
- Tội trốn thuế
Nếu doanh nghiệp được sử dụng để thực hiện hành vi trốn thuế và có đủ căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự, người thực hiện có thể bị xử lý theo Điều 200 Bộ luật Hình sự.
- Khung cơ bản: Phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 1 năm.
- Khung tăng nặng: Phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 1,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 1 năm đến 3 năm.
- Khung cao nhất: Phạt tiền từ 1,5 tỷ đồng đến 4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 2 năm đến 7 năm trong các trường hợp luật định.
Việc xác định trách nhiệm phải căn cứ vào hành vi trốn thuế, số tiền trốn thuế, vai trò và lỗi của người thực hiện. Người chỉ bị mạo danh không đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi trốn thuế của doanh nghiệp.
- Tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ
Nếu doanh nghiệp bị lợi dụng để mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước và hành vi đáp ứng điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự, người vi phạm có thể bị xử lý theo Điều 203 Bộ luật Hình sự.
- Khung cơ bản: Phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.
- Khung tăng nặng: Phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 1 năm đến 5 năm trong các trường hợp luật định.
- Đối với pháp nhân thương mại: Có thể bị xử lý hình sự nếu đáp ứng điều kiện chịu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự.
Không thể chỉ dựa vào việc doanh nghiệp có dấu hiệu mua bán hóa đơn để quy kết trách nhiệm cho người đứng tên trên giấy chứng nhận đăng ký. Cần xác minh người thực tế thực hiện hành vi và vai trò của từng cá nhân liên quan.
4. Người bị mạo danh cần làm gì để bảo vệ quyền lợi?
- Kiểm tra và thu thập chứng cứ: Tra cứu thông tin doanh nghiệp trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, kiểm tra thông tin thuế trên eTax Mobile và lưu giữ thông báo, tài liệu liên quan.
- Trình báo cơ quan công an: Nêu rõ thông tin bị sử dụng trái phép, doanh nghiệp liên quan, diễn biến sự việc và đề nghị xác minh, làm rõ.
- Gửi văn bản đến cơ quan đăng ký kinh doanh: Đề nghị kiểm tra hồ sơ, xác minh nội dung bị giả mạo và hướng dẫn xử lý theo quy định.
- Phối hợp với cơ quan thuế: Đề nghị kiểm tra thông tin cá nhân, xác minh nghĩa vụ thuế liên quan; phản hồi đúng hạn khi nhận được thông báo hoặc yêu cầu giải trình chính thức.
- Bảo vệ tài khoản và dữ liệu cá nhân: Không cung cấp mã OTP, mật khẩu, chữ ký số hoặc giấy tờ tùy thân cho người không có thẩm quyền; thay đổi thông tin bảo mật khi nghi ngờ bị lộ.
- Lưu lại toàn bộ hồ sơ xử lý: Giữ bản sao đơn từ, giấy tiếp nhận, văn bản trả lời và các chứng cứ liên quan để phục vụ việc xác minh hoặc yêu cầu bảo vệ quyền lợi về sau.
- Tìm kiếm hỗ trợ pháp lý khi cần thiết: Nếu vụ việc liên quan đến nghĩa vụ thuế, tư cách người đại diện theo pháp luật, giao dịch bất thường hoặc tranh chấp, nên cân nhắc tham vấn luật sư.
Người bị mạo danh cũng cần lưu ý rằng việc nộp đơn trình báo không tự động đình chỉ mọi thủ tục quản lý thuế hoặc xóa ngay thông tin trên hệ thống. Vì vậy, cần chủ động theo dõi kết quả giải quyết và thực hiện các thủ tục cần thiết theo hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền.
5. Khuyến nghị từ Luật Sao Việt
- Chủ động kiểm tra thông tin cá nhân: Thường xuyên tra cứu thông tin đăng ký kinh doanh và thông tin thuế để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường.
- Không cho mượn, cho thuê giấy tờ: Không cung cấp giấy tờ tùy thân, mã OTP, mật khẩu hoặc thông tin xác thực để người khác sử dụng vào mục đích không rõ ràng.
- Nhanh chóng phản ánh khi bị mạo danh: Thu thập chứng cứ, trình báo cơ quan công an, gửi phản ánh đến cơ quan đăng ký kinh doanh và phối hợp với cơ quan thuế.
- Không vội nộp tiền khi chưa rõ căn cứ: Cần xác minh các yêu cầu thanh toán không rõ ràng, nhưng không bỏ qua thông báo chính thức hoặc thời hạn giải trình của cơ quan nhà nước.
- Xác định đúng trách nhiệm pháp lý: Không mặc nhiên cho rằng người có tên trong hồ sơ phải chịu mọi nghĩa vụ của doanh nghiệp; trách nhiệm cần được xác định dựa trên chứng cứ và quy định pháp luật.
- Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng: Cần nâng cao hiệu quả xác thực danh tính, chia sẻ thông tin và xử lý hồ sơ giả mạo để hạn chế rủi ro cho người dân.
Luật Sao Việt lưu ý: Các mức xử phạt và khung hình phạt nêu trên là những chế tài có thể được áp dụng tùy từng hành vi, không phải mức phạt mặc nhiên dành cho mọi trường hợp mạo danh thành lập doanh nghiệp. Việc xác định trách nhiệm hành chính hoặc hình sự phải căn cứ vào hành vi thực tế, chứng cứ, vai trò, lỗi và các điều kiện luật định.
Chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân, kịp thời phản ánh dấu hiệu bất thường và thực hiện đúng trình tự pháp luật là những biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi bị mạo danh thành lập doanh nghiệp.
-
Liên hệ ngay để được Luật sư, Chuyên viên pháp lý hỗ trợ kịp thời:
- CÔNG TY LUẬT TNHH SAO VIỆT -
"Sự bảo hộ hoàn hảo trong mọi quan hệ pháp luật"Tổng đài tư vấn pháp luật: 1900 6243
Địa chỉ tư vấn trực tiếp: Số 525 đường Lạc Long Quân, P. Tây Hồ, TP. Hà Nội
Gửi thư tư vấn hoặc yêu cầu dịch vụ qua Email: congtyluatsaoviet@gmail.com
